Đau bụng đi kèm đi ngoài phân lỏng là tình trạng khá thường gặp. Có người chỉ bị vài lần sau khi ăn món lạ, nhưng cũng có trường hợp đau quặn nhiều, đi ngoài liên tục, sốt, nôn hoặc nhanh chóng mất nước. Vì vậy, đau bụng tiêu chảy không nên được xem chung là rối loạn tiêu hóa rồi tự xử lý theo một cách giống nhau.
Cố vấn chuyên môn Dược phẩm Tuệ Tĩnh, TS BS CKII Nguyễn Thị Thanh Hương – Chủ nhiệm khoa Lão Bệnh viện Y học cổ truyền Quân đội Trung Ương.
- Rối loạn sàn chậu có gây táo bón không? Cách cải thiện
- Phòng rối loạn tiêu hóa mùa tựu trường cho trẻ như thế nào?
- Bệnh viêm đại tràng cấp tính là gì, hiểu rõ hơn?
Đau bụng tiêu chảy là gì?
Đau bụng tiêu chảy là cách mô tả hai triệu chứng xuất hiện cùng thời điểm, không phải tên của một bệnh cụ thể. Cơn đau có thể âm ỉ, quặn thành từng đợt hoặc tăng trước khi đi ngoài rồi dịu bớt sau đại tiện. Phân có thể lỏng hoàn toàn, nhiều nước, có nhầy hoặc đôi khi lẫn máu tùy nguyên nhân.
Khi ruột bị kích thích hoặc viêm, khả năng hấp thu nước, sự bài tiết dịch và hoạt động vận chuyển trong đường ruột có thể thay đổi. Kết quả là lượng nước trong phân tăng hoặc phân đi qua ruột nhanh hơn bình thường.
Nhiễm trùng, tác dụng phụ của thuốc, không dung nạp một số thực phẩm và nhiều bệnh lý tiêu hóa đều có thể tạo phân lỏng theo những cơ chế khác nhau. Tiêu chảy cấp thường khởi phát đột ngột và nguyên nhân phổ biến gồm viêm dạ dày – ruột do virus, bệnh truyền qua thực phẩm hoặc tác dụng phụ của thuốc. Nếu tình trạng kéo dài hoặc tái diễn nhiều tuần, cần xem xét thêm các bệnh lý mạn tính thay vì liên tục xử lý như một đợt tiêu chảy thông thường.
Nhìn triệu chứng đoán nguyên nhân
Cùng là đau bụng tiêu chảy, hoàn cảnh xuất hiện và triệu chứng kèm theo có thể rất khác nhau. Các dấu hiệu này không đủ để tự chẩn đoán, nhưng có thể giúp để theo dõi thêm.
Khởi phát đột ngột kèm nôn hoặc sốt
Viêm dạ dày – ruột do virus thường gây tiêu chảy phân lỏng, đau hoặc co thắt bụng, buồn nôn, nôn và đôi khi sốt. Đây là một nguyên nhân phổ biến của tiêu chảy cấp.
Nếu triệu chứng xuất hiện sau một bữa ăn nghi ngờ hoặc nhiều người cùng ăn một món rồi đồng thời bị đau bụng, nôn, tiêu chảy, cần nghĩ thêm tới bệnh truyền qua thực phẩm.
Trong những trường hợp này, số lần đi ngoài và khả năng uống nước có ý nghĩa lớn. Người vẫn uống được, không có máu trong phân và triệu chứng giảm dần thường có thể chăm sóc hỗ trợ tại nhà. Ngược lại, tiêu chảy nhiều kèm sốt cao hoặc mất nước cần được đánh giá sớm.
Lặp lại sau một loại thực phẩm
Nếu triệu chứng thường xuyên xuất hiện sau cùng một nhóm thức ăn nhưng không kèm sốt hoặc biểu hiện nhiễm trùng, có thể cần xem xét khả năng không dung nạp thực phẩm.
Ví dụ, một số người không dung nạp lactose có thể đầy hơi, sôi bụng và đi ngoài phân lỏng sau khi sử dụng sữa hoặc sản phẩm chứa nhiều lactose. Trong trường hợp triệu chứng tái diễn, ghi lại thực phẩm đã ăn và thời điểm xuất hiện khó chịu có thể hữu ích hơn việc tự loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm cùng lúc.
Xuất hiện sau khi dùng thuốc
Thuốc cũng có thể làm thay đổi thói quen đại tiện. Kháng sinh là một ví dụ thường được chú ý vì có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột. Ngoài ra, nhiều loại thuốc và thực phẩm bổ sung khác cũng có khả năng gây tiêu chảy ở một số người.
Đau tái diễn trong thời gian dài
Đau bụng liên quan tới đại tiện và thay đổi hình dạng hoặc số lần đi ngoài kéo dài có thể xuất hiện trong hội chứng ruột kích thích. Người mắc IBS có thể tiêu chảy, táo bón hoặc luân phiên cả hai.
Tuy nhiên, không nên tự kết luận IBS chỉ vì thường xuyên đau bụng sau ăn. Đây là các rối loạn cần được đánh giá dựa trên kiểu triệu chứng kéo dài và các dấu hiệu liên quan.
Một số đặc điểm phân cần chú ý
Phân có thể cung cấp thêm thông tin khi đau bụng tiêu chảy xuất hiện. Quan sát màu sắc và tính chất phân giúp nhận biết những tình huống cần thận trọng.
Phân lỏng nhiều nước
Đây là kiểu thường gặp trong tiêu chảy cấp, bao gồm viêm dạ dày – ruột do virus. Nếu triệu chứng mới xuất hiện, không có máu, người bệnh vẫn uống được và tình trạng toàn thân ổn định thì phần lớn trường hợp có thể được chăm sóc hỗ trợ.
Phân có máu hoặc mủ
Máu đỏ hoặc mủ trong phân không phải biểu hiện nên bỏ qua. Một số nhiễm trùng đường ruột và bệnh viêm tại đường tiêu hóa có thể gây tình trạng này. Không nên chỉ dùng thuốc cầm tiêu chảy rồi chờ triệu chứng hết nếu đã xuất hiện máu.
Phân đen bất thường
Phân đen, dính như hắc ín có thể liên quan đến máu đã được tiêu hóa từ phần trên của đường tiêu hóa. Nếu đi ngoài phân đen cùng chóng mặt, mệt nhiều, đau bụng hoặc nôn ra máu, cần đến cơ sở y tế thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà.
Phân lỏng kéo dài, nhiều mỡ
Phân lỏng có đặc điểm nhờn, mùi bất thường, khó xả và kèm sụt cân có thể gợi ý cơ thể đang gặp vấn đề hấp thu. Đây là biểu hiện khác với một đợt tiêu chảy cấp kéo dài vài ngày.
Các hướng xử trí 48 giờ đầu
Khi đau bụng tiêu chảy ở mức nhẹ, ưu tiên đầu tiên là hạn chế mất nước chứ không phải cố làm ngừng đại tiện ngay.
Bổ sung nước và điện giải
Tiêu chảy làm cơ thể mất cả nước và các chất điện giải. Tăng cường dịch và điện giải trong tiêu chảy cấp. Dung dịch bù nước đường uống có thể được sử dụng khi mất nhiều dịch.
Nếu buồn nôn, nên uống từng ngụm nhỏ và chia nhiều lần. Uống quá nhanh hoặc quá nhiều cùng lúc có thể khiến cảm giác buồn nôn tăng lên. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền cần được theo dõi kỹ hơn vì mất nước có thể gây ảnh hưởng lớn hơn.
Không cần nhịn ăn
Nếu vẫn ăn được, người bệnh không cần nhịn đói hoàn toàn. Khi cảm giác ngon miệng trở lại, có thể ăn những bữa vừa phải và dần quay lại chế độ ăn thông thường. Trong thời gian bụng còn nhạy cảm, nên hạn chế bữa quá nhiều dầu mỡ hoặc đồ uống khiến triệu chứng tăng rõ. Không cần tự áp dụng chế độ ăn quá nghèo dinh dưỡng trong nhiều ngày.
Chú ý vệ sinh
Nếu nghi ngờ nguyên nhân nhiễm trùng, cần rửa tay kỹ sau khi đi vệ sinh và trước khi chế biến thức ăn. Các bề mặt dính phân hoặc chất nôn nên được vệ sinh phù hợp để hạn chế lây lan cho người khác.
Nhìn chung, đau bụng tiêu chảy có thể bắt nguồn từ nhiễm virus, thực phẩm không an toàn, thuốc, không dung nạp thức ăn hoặc một vấn đề tiêu hóa kéo dài. Thay vì chỉ cố cầm tiêu chảy, cần chú ý đặc điểm phân, lượng nước cơ thể mất và các triệu chứng kèm theo.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.
