Uống sữa rồi đầy bụng, sôi bụng hoặc đi ngoài phân lỏng khiến nhiều người nghĩ rằng mình không hợp sữa và quyết định loại bỏ toàn bộ sữa khỏi chế độ ăn. Không dung nạp lactose xảy ra khi ruột non không tạo đủ enzyme lactase để tiêu hóa hết lactose, loại đường tự nhiên có trong sữa. Phần lactose chưa được tiêu hóa đi xuống đại tràng, nơi vi khuẩn phân giải và tạo ra khí cùng dịch, từ đó gây đầy hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy.
Cố vấn chuyên môn TS. BS Nguyễn Thị Minh Thu – Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Y học cổ truyền Bộ Công an.
- Táo bón chức năng là gì? Vì sao dễ kéo dài và tái lại?
- Nhu động ruột là gì? Cơ thể kiểm soát hoạt động này thế nào?
- Bệnh viêm đại tràng cấp tính là gì, hiểu rõ hơn?
Tìm hiểu về không dung nạp lactose
Lactose là một loại đường có trong sữa và nhiều sản phẩm chế biến từ sữa. Để cơ thể hấp thu được lactose, enzyme lactase ở ruột non cần phân giải đường này thành những phân tử nhỏ hơn.
Khi lượng lactase không đủ, một phần lactose không được hấp thu sẽ đi xuống đại tràng. Tại đây, vi khuẩn đường ruột lên men lactose, làm sinh khí và kéo thêm nước vào lòng ruột.
Giảm lactase theo tuổi
Ở nhiều người, cơ thể sản xuất nhiều lactase khi còn nhỏ, sau đó lượng enzyme giảm dần khi lớn lên. Triệu chứng vì thế có thể chỉ bắt đầu ở tuổi thiếu niên hoặc trưởng thành dù trước đó người bệnh vẫn uống sữa bình thường.
Không dung nạp lactose thứ phát
Một số người giảm khả năng tiêu hóa lactose sau khi ruột non bị tổn thương bởi nhiễm trùng hoặc một bệnh đường tiêu hóa khác. Khi niêm mạc ruột hồi phục, khả năng dung nạp lactose có thể cải thiện trở lại.
Mức dung nạp ở từng người như nào?
Thiếu lactase không đồng nghĩa chỉ cần một lượng rất nhỏ lactose cũng gây khó chịu. Có người vẫn uống được một phần sữa hoặc ăn sữa chua mà không có triệu chứng, trong khi người khác nhạy cảm hơn. Mức độ khó chịu còn phụ thuộc lượng lactose trong bữa ăn, loại thực phẩm và việc lactose được dùng riêng hay cùng những món khác.
Dấu hiệu sau khi dùng thực phẩm chứa lactose
Triệu chứng của không dung nạp lactose thường liên quan khá rõ với việc sử dụng sữa hoặc thực phẩm chứa lactose. Thông thường, triệu chứng xuất hiện trong vài giờ sau khi ăn hoặc uống thực phẩm có lactose. Mức độ nặng nhẹ phụ thuộc lượng lactose đã dùng và khả năng tiêu hóa của từng người.
Đầy hơi và sôi bụng
Lactose không được tiêu hóa bị vi khuẩn ở đại tràng lên men, tạo khí. Người bệnh có thể cảm thấy bụng căng, ậm ạch hoặc nghe tiếng sôi bụng rõ hơn sau khi dùng sữa.
Đau hoặc co thắt bụng
Khí và lượng dịch tăng trong ruột có thể làm xuất hiện đau âm ỉ hoặc đau quặn. Cơn đau thường đi cùng đầy hơi và có thể giảm sau khi trung tiện hoặc đại tiện. Nếu đau bụng dữ dội, kéo dài hoặc khu trú ở một vị trí rõ, không nên mặc định nguyên nhân chỉ là lactose.
Đi ngoài phân lỏng
Lactose chưa được hấp thu có thể làm tăng lượng nước trong lòng ruột. Một số người vì thế bị tiêu chảy sau khi uống sữa hoặc ăn thực phẩm chứa nhiều lactose. Nếu triệu chứng xuất hiện gần như mỗi lần dùng sữa, việc ghi lại loại thực phẩm, lượng đã ăn và thời điểm xuất hiện khó chịu sẽ giúp nhận ra mối liên quan rõ hơn.
Phân biệt với dị ứng sữa
Một trong những nhầm lẫn thường gặp nhất là xem không dung nạp lactose và dị ứng sữa là cùng một vấn đề. Hai tình trạng này có nguyên nhân và mức độ nguy hiểm khác nhau nên cách xử trí cũng không giống nhau.
Không dung nạp lactose
Chủ yếu gây triệu chứng tiêu hóa, do thiếu enzyme lactase. Đầy hơi, đau bụng, nhiều hơi và tiêu chảy là những biểu hiện thường gặp. Phần lớn trường hợp gây khó chịu nhưng không dẫn đến phản ứng dị ứng nguy hiểm.
Dị ứng sữa
Liên quan đến phản ứng của hệ miễn dịch với protein trong sữa, có thể ảnh hưởng nhiều cơ quan. Dấu hiệu có thể nổi mề đay, ngứa quanh miệng, sưng môi hoặc lưỡi, ho, khó thở, nôn và các biểu hiện khác. Trong trường hợp nặng, phản ứng dị ứng có thể gây phản vệ và cần xử trí khẩn cấp.
Vì vậy, người từng nổi mề đay, sưng môi, khò khè hoặc khó thở sau khi dùng sữa không nên tự xem đây là không dung nạp lactose.
Điều chỉnh thực phẩm chứa lactose
Mục tiêu của chế độ ăn không phải lúc nào cũng là loại bỏ hoàn toàn sữa. Phần lớn người không dung nạp lactose có thể tìm được lượng và loại thực phẩm mình dung nạp tốt hơn, đồng thời vẫn duy trì nguồn canxi, vitamin D và các chất dinh dưỡng khác.
Bắt đầu bằng khẩu phần nhỏ
Nếu một cốc sữa lớn gây đầy bụng, người bệnh có thể thử một lượng nhỏ hơn và theo dõi phản ứng. Dùng sữa cùng bữa ăn cũng có thể giúp một số người dung nạp tốt hơn so với uống riêng khi bụng đói.
Không cần thử lại theo cách này nếu trước đó từng có phản ứng nghiêm trọng hoặc dấu hiệu gợi ý dị ứng sữa.
Thử các sản phẩm ít lactose
Sữa chua và một số loại phô mai cứng thường chứa ít lactose hơn sữa thông thường nên có thể dễ dung nạp hơn với một số người.
Không bỏ qua canxi và vitamin D
Nếu loại bỏ toàn bộ sữa và chế phẩm từ sữa trong thời gian dài mà không thay thế hợp lý, khẩu phần có thể thiếu canxi và vitamin D. Đây là vấn đề đáng chú ý ở trẻ em, thanh thiếu niên và người có nhu cầu dinh dưỡng cao.
Ngoài các sản phẩm sữa không lactose, có thể lựa chọn thực phẩm hoặc đồ uống thay thế được bổ sung canxi và vitamin D. Khi dùng đồ uống thực vật, nên đọc nhãn để biết sản phẩm có được tăng cường các chất này hay không.
Sử dụng sản phẩm không lactose
Sữa không lactose hoặc giảm lactose có thể giúp người bệnh tiếp tục sử dụng sản phẩm từ sữa mà hạn chế triệu chứng. Những sản phẩm này vẫn có thể cung cấp nhiều chất dinh dưỡng tương tự sữa thông thường.
Cân nhắc sản phẩm lactase
Một số sản phẩm chứa enzyme lactase có thể được dùng trước khi ăn thực phẩm chứa lactose hoặc thêm vào sữa, giúp phân giải một phần lactose. Hiệu quả khác nhau ở từng người nên không phải ai cũng cần sử dụng.
Không dung nạp lactose là tình trạng cơ thể khó tiêu hóa đường lactose do lượng enzyme lactase không đủ. Triệu chứng thường tập trung ở đường tiêu hóa như đầy hơi, đau bụng và tiêu chảy sau khi sử dụng thực phẩm chứa lactose. Xác định lượng cơ thể dung nạp, lựa chọn thực phẩm phù hợp và bảo đảm đủ dinh dưỡng sẽ giúp kiểm soát triệu chứng tốt hơn.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.
