Tiêu chảy là một trong những vấn đề tiêu hóa thường gặp nhất, nhưng không phải ai cũng biết phân biệt tiêu chảy cấp tính và mạn tính. Việc hiểu đúng tình trạng của mình giúp bạn xử lý hiệu quả, tránh biến chứng mất nước, rối loạn điện giải hay thậm chí là bệnh lý đường ruột nghiêm trọng hơn.
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận diện rõ sự khác nhau, biết nguyên nhân thường gặp và cách xử lý đúng – an toàn.
-
Vì sao đồ ăn trong tủ lạnh lâu ngày vẫn có thể gây ngộ độc tiêu hóa?
-
Mất cân bằng acid dịch vị – thủ phạm gây trào ngược, viêm loét dạ dày
Tiêu chảy là gì?
Tiêu chảy là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nước từ 3 lần trở lên trong 24 giờ. Tùy vào thời gian kéo dài, tiêu chảy được chia làm 2 loại:
- Tiêu chảy cấp: kéo dài dưới 14 ngày
- Tiêu chảy mạn tính: kéo dài trên 4 tuần, thường dai dẳng theo đợt
Việc phân biệt hai nhóm này đóng vai trò quan trọng vì nguyên nhân và cách xử lý hoàn toàn khác nhau.
Phân biệt tiêu chảy cấp và tiêu chảy mạn tính
Tiêu chảy cấp
- Khởi phát đột ngột
- Thường liên quan thức ăn ôi thiu, nhiễm khuẩn, virus, ký sinh trùng
- Kèm nôn, sốt nhẹ, đau quặn bụng
- Thường tự cải thiện sau 1–3 ngày nếu chăm sóc đúng
- Ít khi là dấu hiệu bệnh lý mạn tính
Tiêu chảy mạn tính
- Xảy ra lặp đi lặp lại, kéo dài trên 4 tuần
- Gắn với bệnh lý đường ruột như: viêm đại tràng, IBS, Crohn, Celiac…
- Có thể kèm đầy hơi, giảm cân, thiếu máu, chán ăn
- Không tự khỏi nếu không điều trị căn nguyên
- Ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống
📌 Điểm mấu chốt:
- Tiêu chảy cấp → thường là nhiễm khuẩn, xử lý sớm sẽ khỏi.
- Tiêu chảy mạn → cảnh báo bệnh tiêu hóa mạn tính, cần khám bác sĩ.
Nguyên nhân gây tiêu chảy cấp và mạn tính
Nguyên nhân gây tiêu chảy cấp
Phần lớn tiêu chảy cấp đến từ yếu tố nhiễm trùng, thường gặp nhất là:
Virus (Rotavirus, Norovirus)
- Gây tiêu chảy nước nhiều
- Dễ lây trong môi trường tập thể (trẻ em, nhà trẻ, gia đình)
Vi khuẩn (Salmonella, E.coli, Campylobacter…)
- Do ăn uống kém vệ sinh, thực phẩm ôi thiu
- Thường kèm sốt, đau bụng dữ dội, có thể lẫn máu trong phân
Ký sinh trùng (Giardia lamblia)
- Lây qua nguồn nước bẩn
- Gây tiêu chảy kéo dài vài ngày, bụng sôi nhiều
Ngộ độc thực phẩm
- Do thức ăn để lâu, món sống – tái – gỏi
- Xuất hiện nôn ói dữ dội trong vài giờ đầu
Do thuốc
- Kháng sinh phá vỡ hệ vi sinh đường ruột → tiêu chảy cấp
Nguyên nhân gây tiêu chảy mạn tính
Tiêu chảy mạn tính thường xuất phát từ bệnh lý sâu bên trong:
Hội chứng ruột kích thích (IBS-D)
- Tiêu chảy xen kẽ đau bụng, đầy hơi
- Nặng hơn khi stress, thức ăn lạ, đồ cay – béo
Viêm đại tràng mạn
- Đi ngoài phân nhầy, có thể lẫn máu
- Đau bụng âm ỉ, đầy hơi, đi ngoài nhiều lần
Viêm ruột mạn (Crohn, viêm loét đại trực tràng)
- Tiêu chảy kéo dài, sụt cân, thiếu máu
- Cần điều trị lâu dài
Kém hấp thu – không dung nạp lactose, gluten
- Đi ngoài phân sống, sủi bọt
- Thường sau khi uống sữa hoặc ăn bánh mì, mì ống
Tác dụng của thuốc dùng nhiều ngày
- Nhất là lạm dụng thuốc nhuận tràng, thuốc kháng axit chứa magie
Rối loạn hệ vi sinh đường ruột
- Hệ vi sinh mất cân bằng → tăng tiêu chảy mạn, đầy hơi khó chịu
Dấu hiệu cần đi khám ngay
❗ Bạn cần đến cơ sở y tế khi có các biểu hiện sau:
- Tiêu chảy trên 3 ngày không cải thiện
- Mất nước: khát nhiều, khô môi, tiểu ít
- Sốt cao trên 38.5°C
- Đi ngoài ra máu hoặc nhầy máu
- Đau bụng dữ dội
- Trẻ nhỏ tiêu chảy nhiều lần/ngày
- Người già, phụ nữ mang thai bị tiêu chảy kéo dài
- Đừng tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy khi nghi ngờ nhiễm khuẩn, có thể làm bệnh nặng hơn.
Cách xử lý đúng khi bị tiêu chảy cấp
Đa số tiêu chảy cấp có thể xử lý tại nhà:
Bù nước – quan trọng nhất
- Uống Oresol đúng hướng dẫn
- Hoặc nước cháo loãng, nước dừa, nước canh
Ăn uống nhẹ, dễ tiêu
Ưu tiên:
- Cháo, súp, khoai tây, bánh mì nướng
- Chuối, táo nghiền
- Uống sữa chua men sống
Tránh:
- Sữa tươi, đồ chiên rán, đồ cay, cà phê, rượu bia
Dùng men vi sinh đúng loại
- Probiotics (Lactobacillus, Bifidobacterium) giúp rút ngắn thời gian tiêu chảy, phục hồi niêm mạc ruột.
Thuốc hỗ trợ (theo chỉ định)
- Men tiêu hóa
- Thuốc giảm đau nhẹ
- Kháng sinh chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ
Xử lý tiêu chảy mạn tính – cần theo nguyên nhân
Tiêu chảy mạn không thể “tự khỏi” nếu không tìm được căn nguyên. Hướng xử lý tùy từng trường hợp:
Với hội chứng ruột kích thích IBS-D
- Tránh thực phẩm kích ứng: đồ cay, đồ béo, FODMAP cao
- Tập thói quen ăn uống đúng giờ
- Dùng probiotics hỗ trợ ổn định nhu động ruột
- Có thể dùng thuốc chống co thắt nếu đau nhiều (do bác sĩ chỉ định)
Với viêm đại tràng mạn
- Chế độ ăn mềm, giảm chất xơ không hòa tan
- Tránh đồ sống, dưa cà muối, rượu bia
- Điều trị theo phác đồ bác sĩ
- Kết hợp men vi sinh – chất xơ hòa tan để phục hồi hệ vi sinh
Không dung nạp lactose / gluten
- Loại bỏ sữa hoặc thực phẩm chứa gluten
- Bổ sung men lactase hoặc sản phẩm thay thế
Do rối loạn hệ vi sinh
- Dùng probiotics liều phù hợp
- Tránh lạm dụng kháng sinh, bia rượu
Phòng ngừa tiêu chảy hiệu quả
- Rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh
- Ăn chín – uống sôi, tránh thức ăn lề đường
- Không dùng chung đồ ăn với người có triệu chứng
- Bảo quản thực phẩm đúng cách
- Dùng kháng sinh đúng chỉ định
- Tăng cường lợi khuẩn cho đường ruột bằng men vi sinh / chất xơ hòa tan
Tiêu chảy cấp và mạn tính có sự khác biệt rõ ràng về thời gian, nguyên nhân và cách xử lý. Nếu bạn bị tiêu chảy kéo dài trên 3 ngày, đi ngoài ra máu hoặc có dấu hiệu mất nước, hãy đến khám ngay để tránh biến chứng.
Việc chăm sóc đường ruột đúng cách, duy trì hệ vi sinh khỏe mạnh và lựa chọn thực phẩm an toàn là chìa khóa giúp bạn phòng ngừa tiêu chảy và bảo vệ sức khỏe tiêu hóa về lâu dài.
Liên hệ ngay tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website để đặt hàng ngay nhé!
