Táo bón kéo dài thường khiến người bệnh chú ý tới chế độ ăn, lượng nước hoặc nhu động ruột. Tuy nhiên, ở một số người, phân đã xuống trực tràng nhưng vẫn rất khó tống ra ngoài. Họ có thể phải rặn lâu, đổi nhiều tư thế hoặc luôn cảm thấy đi chưa hết. Khi đó, rối loạn sàn chậu là một nguyên nhân cần được nghĩ tới.
Cố vấn chuyên môn PGS. Nguyễn Quang Duật – Trưởng khoa Tiêu hóa Bệnh viện Việt Pháp, Ủy viên Thường vụ Ban chấp hành Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam.
- Phòng rối loạn tiêu hóa mùa tựu trường cho trẻ như thế nào?
- Bệnh Crohn có nguy hiểm không? Những điều cần lưu ý
- Mất nước do tiêu chảy nhận biết thế nào? Cách bù dịch đúng
Rối loạn sàn chậu gây táo bón thế nào?
Sàn chậu là nhóm cơ nằm ở đáy khung chậu, có nhiệm vụ nâng đỡ trực tràng, bàng quang và các cơ quan vùng chậu. Những cơ này cũng tham gia kiểm soát việc giữ và thải phân.
Bình thường, cơ bụng tạo lực đẩy xuống, trực tràng co và cơ sàn chậu cùng cơ vòng hậu môn giãn. Nếu cơ sàn chậu không giãn đúng lúc hoặc co lại khi người bệnh đang rặn, đường ra của phân trở nên khó mở. Đây là một dạng rối loạn phối hợp có thể gây táo bón và khó tống phân.
Tình trạng này khác với táo bón chỉ do phân khô. Một người có thể ăn đủ rau, uống đủ nước và phân không quá cứng nhưng vẫn phải ngồi rất lâu trong nhà vệ sinh. Cảm giác thường gặp là phân đã xuống thấp nhưng mắc lại ở phía dưới.
Biểu hiện trong sinh hoạt hằng ngày
Rối loạn sàn chậu có thể kéo dài khá lâu trước khi được nhận ra vì nhiều biểu hiện dễ bị xem là táo bón thông thường. Dưới đây là một số biểu hiện dễ nhận biết:
Mất thời gian khi đi ngoài
Người bệnh có thể ngồi trong nhà vệ sinh khá lâu nhưng phân ra ít. Họ thường xuyên phải rặn, nghỉ một lúc rồi rặn tiếp hoặc quay lại nhà vệ sinh nhiều lần trong ngày.
Một số người còn hình thành thói quen dành nhiều thời gian cho mỗi lần đi ngoài vì luôn cảm thấy chưa đi hết, cần thêm thời gian.
Cảm giác đi chưa hết
Sau khi đại tiện, người bệnh vẫn cảm thấy trực tràng còn phân hoặc còn mót đi ngoài. Cảm giác này khiến họ tiếp tục cố rặn dù lượng phân còn lại có thể không nhiều.
Nếu tình trạng xảy ra thường xuyên, đặc biệt khi phân không quá cứng, cần nghĩ thêm đến vấn đề ở quá trình tống phân thay vì chỉ tập trung vào độ mềm của phân.
Phải hỗ trợ bằng tay
Một số người phải ấn quanh vùng hậu môn, tầng sinh môn hoặc dùng tay hỗ trợ mới có thể tống phân. Đây không phải thói quen nên xem là bình thường nếu xảy ra lặp lại.
Việc cần hỗ trợ bằng tay có thể xuất hiện trong rối loạn tống phân nhưng cũng có thể liên quan đến thay đổi cấu trúc như sa trực tràng hoặc túi sa trực tràng. Vì vậy, người bệnh nên được đánh giá thay vì tự duy trì cách xử lý này trong thời gian dài.
Kèm thêm dấu hiệu tiểu tiện
Sàn chậu tham gia cả đại tiện và tiểu tiện nên một số người có thể đồng thời tiểu khó, tiểu gấp, đi tiểu nhiều lần hoặc són tiểu. Có người lại đau vùng chậu hoặc khó chịu khi ngồi lâu. Những triệu chứng này không nhất thiết xuất hiện cùng lúc. Có người chủ yếu gặp khó khăn khi đại tiện, trong khi người khác có nhiều biểu hiện vùng chậu kết hợp.
Một vài thói quen làm tình trạng nặng hơn
Rặn mạnh khi đại tiện
Khi phân không ra, phản ứng thường gặp là cố rặn mạnh hơn. Tuy nhiên, nếu cơ sàn chậu đang co sai thời điểm, rặn thêm có thể chỉ làm tăng áp lực mà không giúp đường ra mở tốt hơn. Rặn kéo dài cũng làm vùng hậu môn – trực tràng chịu áp lực nhiều hơn.
Nhịn cảm giác buồn đi ngoài
Nếu thường xuyên bỏ qua nhu cầu đại tiện do công việc hoặc ngại nhà vệ sinh công cộng, phân có thêm thời gian lưu lại trong đại tràng và trở nên khô hơn.
Khi phân cứng kết hợp với rối loạn sàn chậu, người bệnh càng phải rặn nhiều. Việc duy trì thói quen đi vệ sinh phù hợp vì thế vẫn có vai trò dù nguyên nhân không chỉ nằm ở chế độ ăn.
Tăng chất xơ quá nhanh
Chất xơ hữu ích với nhiều người táo bón, nhưng ăn thật nhiều rau hoặc dùng lượng lớn bột chất xơ không phải lúc nào cũng giải quyết rối loạn sàn chậu.
Nếu phân khó thoát ra ngoài, tăng lượng phân quá nhanh có thể khiến bụng đầy và khó chịu hơn. Chất xơ vẫn cần để giữ phân ở độ mềm phù hợp nhưng nên tăng từ từ và theo dõi phản ứng của cơ thể.
Tự tập Kegel liên tục
Kegel chủ yếu là bài tập siết cơ sàn chậu. Trong khi đó, một số người khó đại tiện vì cơ đã quá căng hoặc không biết thư giãn đúng lúc. Nếu tiếp tục tập siết mà không biết tình trạng của mình, bài tập có thể không đúng mục tiêu.
Ở những trường hợp này, người bệnh có thể cần học cách thả lỏng và phối hợp cơ thay vì chỉ tập tăng sức mạnh.
Hướng cải thiện việc đại tiện tốt hơn
Việc cải thiện tình trạng khó đại tiện ở người rối loạn sàn chậu không chỉ dựa vào thuốc hoặc chất xơ. Người bệnh cần kết hợp điều chỉnh độ nhiều yếu tố khác như:
Giữ phân đủ mềm
Phân khô khiến việc tống ra càng khó. Người bệnh nên duy trì lượng chất xơ phù hợp từ rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu, đồng thời uống đủ dịch theo nhu cầu của cơ thể.
Nếu đang có bệnh tim, thận hoặc được yêu cầu hạn chế nước, lượng dịch nên theo hướng dẫn riêng. Thuốc làm mềm phân hoặc thuốc nhuận tràng có thể được sử dụng khi có chỉ định, nhưng không nên xem đây là cách duy nhất để điều trị rối loạn tống phân.
Đi vệ sinh khi có nhu cầu
Khi xuất hiện cảm giác buồn đi ngoài, nên cố gắng sắp xếp thời gian đi vệ sinh thay vì thường xuyên trì hoãn. Một số người dễ đại tiện hơn sau bữa sáng hoặc một bữa ăn do hoạt động của đại tràng tăng sau ăn.
Không nên ngồi quá lâu để chờ hoặc cố tống hết phân bằng mọi cách. Nếu chưa đi được, việc đứng dậy và thử lại khi có nhu cầu rõ hơn thường phù hợp hơn tiếp tục rặn.
Điều chỉnh tư thế
Kê bàn chân trên một ghế thấp để đầu gối cao hơn hông một chút, hơi nghiêng người về trước và thả lỏng bụng có thể giúp một số người đại tiện thuận lợi hơn. Quan trọng hơn là tránh gồng toàn thân và nín thở quá lâu. Thở đều giúp cơ bụng và sàn chậu phối hợp tự nhiên hơn.
Tập thư giãn đúng cách
Với người có sàn chậu quá căng, các kỹ thuật thở chậm, thả lỏng cơ bụng và nhận biết vùng sàn chậu có thể hữu ích. Tuy nhiên, bài tập nên được hướng dẫn phù hợp với từng người, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài.
Biofeedback là một trong những phương pháp được sử dụng khi khó đại tiện do các cơ phối hợp không đúng. Thay vì cố rặn mạnh hơn hoặc liên tục tăng thuốc nhuận tràng, người bệnh nên hướng tới giữ phân mềm, đi vệ sinh đúng nhu cầu và sử dụng cơ sàn chậu đúng chức năng. Khi triệu chứng kéo dài, việc đánh giá và phục hồi chức năng phù hợp có thể giúp cải thiện đại tiện và giảm những khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày.
Nếu bạn cần được tư vấn thêm hoặc tìm sản phẩm hỗ trợ phù hợp, vui lòng liên hệ tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website của Dược phẩm Tuệ Tĩnh để đọc thêm nhiều bài viết hữu ích khác.
