Chướng bụng — cảm giác đầy, căng, đôi khi kèm ợ hơi hoặc đau — là triệu chứng rất phổ biến. Nhiều khi nó chỉ là phản ứng tạm thời sau bữa ăn hoặc do hơi nhiều trong ruột. Nhưng nếu chướng bụng kéo dài (vài tuần trở lên) hoặc đi kèm triệu chứng khác như sút cân, đau dữ dội, nôn ói, thì đó có thể là dấu hiệu bệnh lý cần khám sớm.
Bài viết này TS Đoàn Chí Cường Nguyên Phó khoa YHCT Bệnh viện quân y 103 – cố vấn chuyên môn của Dược phẩm Tuệ Tĩnh sẽ hướng dẫn bạn phân biệt “bình thường” và “bất thường”, liệt kê nguyên nhân phổ biến, khi nào cần đi khám, những xét nghiệm bác sĩ thường chỉ định và các hướng xử trí ban đầu.
-
Niêm mạc dạ dày là gì? cấu tạo và chức năng bảo vệ hệ tiêu hóa
-
Đau hạ sườn phải sau ăn – khi nào là dấu hiệu bệnh nguy hiểm?
Chướng bụng là gì
Chướng bụng (abdominal bloating) là cảm giác đầy hoặc căng ở vùng bụng. Một số người mô tả là:
- Cảm giác như có hơi hoặc chất lỏng dư thừa trong bụng.
- Quần áo chật bất thường ở vùng thắt lưng.
- Đôi khi kèm theo ợ hơi, ợ chua, đau nhẹ hoặc thay đổi tiêu hóa (táo bón/tiêu chảy).
- Chướng bụng khác với sưng bụng do tích nước toàn thân (ascites) — mặc dù về cảm giác có thể giống nhau, nguyên nhân và điều trị khác nhau.
Nguyên nhân thường gặp (từ vô hại tới nghiêm trọng)
Nguyên nhân sinh lý / vô hại
- Nuốt nhiều không khí (ăn quá nhanh, uống nước có ga, dùng ống hút).
- Ăn thức ăn dễ sinh hơi: bông cải, đậu, hành, nước ngọt, sữa (với người không dung nạp lactose).
- Táo bón lâu ngày — phân ứ đọng khiến bụng căng.
- Hội chứng ruột kích thích (IBS) — chướng bụng kèm đau quặn, tiêu chảy hoặc táo bón.
Nguyên nhân bệnh lý cần lưu ý
- Không dung nạp thức ăn hoặc dị ứng thực phẩm (ví dụ: không dung nạp lactose, gluten với bệnh celiac).
- Viêm ruột (viêm dạ dày ruột, viêm đại tràng).
- Viêm tụy mạn hoặc sỏi mật (thường kèm đau dữ dội sau ăn nhiều chất béo).
- Nhiễm khuẩn đường tiêu hóa kéo dài.
- Tắc ruột (hiếm nhưng cấp cứu) — đau dữ dội, nôn, không đi tiêu được.
- Tràn dịch ổ bụng (ascites) do bệnh gan, tim hoặc ung thư.
- Ung thư bụng (ví dụ: ung thư buồng trứng, ung thư dạ dày/ruột) — chướng bụng kéo dài, kèm sút cân, ăn mất ngon.
Phân biệt: Bình thường hay bất thường?
Dấu hiệu thường gặp ở chướng bụng bình thường:
- Xuất hiện sau bữa ăn, đặc biệt sau thức ăn gây hơi.
- Biến mất hoặc giảm rõ sau khi ợ hơi, đi tiêu, hay sau vài giờ.
- Không kèm sút cân, sốt, nôn kéo dài hay chảy máu tiêu hóa.
Dấu hiệu bất thường (cần khám sớm):
- Chướng bụng kéo dài > 2–3 tuần không giảm.
- Kèm sút cân không rõ lý do (>5% trọng lượng trong vài tháng).
- Đau bụng dữ dội, liên tục hoặc đau tăng dần.
- Buồn nôn, nôn nhiều, không ăn uống được.
- Thay đổi đại tiện kéo dài (tiêu chảy hoặc táo bón kéo dài, có máu trong phân).
- Vàng da, phù chân, khó thở hoặc bụng to lên nhanh (có thể do tích dịch).
- Tiền sử ung thư, hoặc phụ nữ >50 tuổi có chướng bụng mới kèm rối loạn chu kỳ/âu lo.
Khi nào bạn nên đi khám — checklist nhanh
Hãy đặt lịch khám ngay khi bạn có một hoặc nhiều điểm sau:
- Chướng bụng kéo dài trên 2 tuần và/hoặc tái phát thường xuyên.
- Có sút cân, mệt mỏi, hoặc ăn không ngon kèm theo.
- Đau bụng dữ dội hoặc nôn nhiều.
- Đại tiện ra máu hoặc phân đen.
- Phụ nữ có đau vùng chậu, kinh nguyệt bất thường, hoặc cảm giác đầy bụng liên tục.
- Nếu bạn có đau dữ dội, nôn nhiều, khó thở hoặc chảy máu nhiều — đi cấp cứu ngay.
Bác sĩ sẽ làm gì? (khám, xét nghiệm, chẩn đoán)
Khám lâm sàng: hỏi bệnh sử chi tiết (thời điểm, liên quan ăn uống, tiêu chảy/táo bón, thuốc đang dùng), khám bụng (sờ, gõ, nghe).
Xét nghiệm cơ bản có thể chỉ định:
- Công thức máu (CBC) — tìm thiếu máu, dấu hiệu nhiễm trùng.
- Xét nghiệm chức năng gan, men tụy, điện giải.
- Xét nghiệm phân (tìm máu ẩn, ký sinh trùng, vi khuẩn).
- Thử nghiệm dị ứng/không dung nạp (VD: H2 breath test cho không dung nạp lactose, test hơi cho SIBO).
Cận lâm sàng hình ảnh:
- Siêu âm bụng — đánh giá gan, túi mật, dịch ổ bụng, buồng trứng.
- Nội soi dạ dày (EGD) hoặc đại tràng (colonoscopy) — nếu nghi ngờ loét, viêm hoặc ung thư.
- CT-scan bụng — khi cần đánh giá tắc ruột, khối u hoặc viêm nặng.
Điều trị và biện pháp tại nhà
Nếu là nguyên nhân sinh lý:
- Thay đổi thói quen ăn uống: ăn chậm, tránh nước có gas, hạn chế thực phẩm dễ sinh hơi.
- Chia bữa nhỏ, tránh ăn quá no.
- Tăng cường vận động nhẹ (đi bộ giúp đẩy hơi trong ruột).
- Xử lý táo bón: tăng chất xơ, uống đủ nước; dùng thuốc nhuận tràng nhẹ theo hướng dẫn bác sĩ.
Nếu do bệnh lý:
- Điều trị nguyên nhân: kháng sinh cho nhiễm khuẩn, thuốc ức chế axit hay thuốc bảo vệ niêm mạc cho loét/viêm dạ dày, thuốc điều trị IBS theo triệu chứng (thuốc giảm co thắt, thuốc điều hòa nhu động), phẫu thuật nếu tắc ruột hoặc khối u.
- Hỗ trợ dinh dưỡng khi cần (với bác sĩ dinh dưỡng).
Lưu ý khi dùng thuốc không kê đơn: tránh tự ý dùng kháng sinh hoặc các thuốc mạnh mà không có hướng dẫn y tế.
Biến chứng có thể gặp nếu bỏ qua chướng bụng kéo dài
- Mất chất lượng cuộc sống, ăn ngủ kém.
- Chẩn đoán muộn các bệnh nặng: ung thư tiêu hóa, tắc ruột, viêm tụy mạn.
- Suy dinh dưỡng, mất cân nặng nghiêm trọng.
Hỏi — đáp nhanh (FAQ)
Hỏi: Chướng bụng do stress có thật không? Đáp: Có. Stress/lo âu có thể làm thay đổi nhu động ruột và gây hội chứng ruột kích thích (IBS), kèm chướng bụng.
Hỏi: Uống men vi sinh (probiotics) có giúp giảm chướng bụng không? Đáp: Một số men vi sinh giúp giảm khí và cải thiện triệu chứng tiêu hóa ở một số người, nhưng hiệu quả không đồng nhất — nên dùng theo tư vấn nếu bạn nghi ngờ rối loạn hệ vi sinh.
Hỏi: Làm sao phân biệt chướng bụng do mỡ bụng (thừa cân) và chướng bụng do bệnh lý? Đáp: Mỡ bụng là tích tụ mô mỡ và phát triển từ từ, thường không kèm đau cấp, nôn hoặc thay đổi đại tiện. Chướng bụng do bệnh lý thường có thay đổi triệu chứng, xuất hiện tương đối nhanh hoặc kèm các dấu hiệu hệ thống.
Khuyến nghị: “Nếu bạn có một hoặc nhiều dấu hiệu cảnh báo ở phần trên, hãy đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa để được chẩn đoán chính xác.”
Chướng bụng thường không đáng lo nếu xuất hiện thoáng qua và tự hết. Nhưng khi triệu chứng kéo dài, kèm sút cân, đau dữ dội hoặc thay đổi đại tiện, bạn nên đi khám sớm để loại trừ bệnh lý nghiêm trọng.
Liên hệ ngay tổng đài miễn cước 1800 2295 hoặc truy cập website để đặt hàng ngay nhé!
